سيد جمال بدون ترديد سلسله‌جنبان نهضتهاى اصلاحى صدسالهء اخير ، سيدجمال‌الدين اسدآبادى معروف به افغانى است . او بود كه بيدارسازى را در كشورهاى اسلامى آغاز كرد ، دردهاى اجتماعى مسلمين را با واقع‌بينى خاصى بازگو نمود ، راه اصلاح و چاره‌جويى را نشان داد . با اينكه دربارهء سيد جمال فراوان گفته و نوشته مىشود ، ولى راجع به تز اصلاحى او كمتر سخن مىرود و يا من كمتر ديده و شنيده‌ام . به هرحال خوب است بدانيم كه سيد جمال درد جامعهء اسلامى را چه تشخيص مىداده و راه چاره را چه مىدانسته است و چه راههايى براى وصول به هدفهاى اصلاحى خويش انتخاب مىكرده است ؟ نهضت سيد جمال ، هم فكرى بود و هم اجتماعى . او مىخواست رستاخيزى ، هم در انديشهء مسلمانان به وجود آورد و هم در نظامات زندگى آنها . او در يك شهر و يك كشور و حتى در يك قاره توقف نكرد ، هرچند وقت در يك كشور بسر مىبرد . آسيا و اروپا و آفريقا را زير پا گذاشت . در هر كشور با گروههاى مختلف در تماس بود ، همچنان كه نوشته‌اند در برخى كشورهاى اسلامى عملًا وارد ارتش شد براى اينكه تا دل سپاهيان نفوذ نمايد . مسافرت سيد به كشورهاى مختلف اسلامى و بازديد آنها از نزديك ، سبب شد كه آن كشورها را از نزديك بشناسد و ماهيت